Çocuklarda Hiperaktivite

Çocuklarda Hiperaktivite

Çocuklarda hiperaktivite çocukluk çağında sıklıkla görülen bir psikolojik hastalıktır. Hiperaktivite; aşırı hareketlilik, sakin kalmada zorluk, aşırı tepkiler verme, dikkat eksikliği gibi belirtilerle kendini göstermektedir. Hastalık DEHB (dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu) olarak da tanımlanır.

Bebeklerde Hiperaktivite Belirtileri

Hiperaktivite çocukluk çağı hastalığı gibi dile getirilse de aslında anne karnında başlamaktadır. Gebelik sırasında anne adayları bebeğinin sık hareket ettiğini ifade eder. Doğumdan sonra bu hareketlilik artarak devam eder. Ancak hiperaktivite tanısı çocukluk çağında daha kolay koyulabilmektedir. Bununla birlikte bebeklikte görülen belirtiler aşağıdaki gibidir:

  • Sürekli huzursuzluk ve ağlama,
  • Sakinleşmede zorluk,
  • Uyaranlara karşı aşırı tepki verme,
  • Az uyuma, sık sık uyanma,
  • Sürekli kucakta olma isteği, oturulduğunda ağlama

Bazı bebeklerde bu tür davranışlar herhangi bir psikolojik bozukluk olmadığı halde farklı sebeplerle de görülebilmektedir. Bu nedenle bu davranışların gözlemlendiği her bebeğin hiperaktif olduğu söylenemez.

Çocuklarda Hiperaktivite Belirtileri

Hiperaktivite bozukluğu olan çocuklar genellikle dürtüsel hareket ederler. Okulda uyumu bozacak davranışlarda bulunabilirler. Genellikle bu durum arkadaş edinmelerini de zorlaştırır. Bu tür problemler hiperaktif çocukların hem evde hem okulda sorun yaşamalarına sebep olur.

Hiperaktif çocuklar oyun sırasında;

  • Sakin bir şekilde oyunu devam ettirmede güçlük çeker.
  • Diğer çocuklarla uyum içinde davranamayabilir.
  • Genellikle oyunu yarım bırakma eğilimindedir.

Bununla birlikte hiperaktif çocuklarda görülen davranış problemleri aşağıdaki gibi sıralanabilir:

  • Aşırı hareketlidir, otururken bile elini ayağını oynatmaya devam eder.
  • Bir yerde uzun süre oturmada güçlük çeker.
  • Koşma, atlama, zıplama gibi aşırı davranışlarda bulunur.
  • Eşya ve oyuncaklarını sürekli kaybeder.
  • Okula uyum sağlamada, arkadaş edinmede güçlük çeker.
  • Unutkanlık ve dikkat eksikliği görülür.
  • Ebeveynlerinin ve öğretmenlerinin söylediklerini genellikle yerine getirmez.
  • Çok fazla konuşabilir, başkalarının konuşurken sözünü kesebilir.

Tüm bu davranışlar nedeniyle hiperaktif çocuklar ebeveynler ve öğretmenler arasında genellikle yaramaz, haylaz gibi sıfatlarla tanımlanırlar. Birçok çocukta bu davranışlar zaman zaman gözlemlenebilmektedir. Ancak bu tür davranışların zaman zaman değil sürekli devam etmesi halinde hiperaktivite varlığından şüphelenilmelidir. Bu tür davranışlar çocuğun birçok problem yaşamasına da sebep olmaktadır. Bu nedenle hiperaktiviteden şüphelenilen durumlarda ailelerin vakit kaybetmeden bir uzmana danışması önemlidir.

Hiperaktivite Tanısı Nasıl Koyulmaktadır?

Hiperaktivite bozukluğu ebeveynler tarafından çoğunlukla 6 yaş ve üzeri çocuklarda fark edilmektedir. Öncelikle çocuğun davranışları ile ilgili detaylı öyküsü ebeveynlerden dinlenir. Gerekli görülmesi halinde çocuğa nöropsikolojik bazı testler yapılabilir. Bununla birlikte çocuğun endokrinolojik açıdan da incelenerek bir takım laboratuvar testlerinin yapılması gerekebilmektedir. Tüm test ve tetkiklerden sonra ayrıntılı bir değerlendirme yapılır ve tanı koyulur. 

Hiperaktivite Tedavi Edilebilir mi?

Hiperaktivite tedavi edilebilen bir hastalıktır. Doğru tedavi ve doğru ebeveyn yaklaşımları ile birlikte çocukta olumlu gelişmeler gözlemlenebilir. Hem ilaçlı hem de ilaçsız tedavi yöntemleri bulunmaktadır. Hiperaktivite tedavisinde bütüncül bir yaklaşım benimsenmelidir. Genellikle ilaç tedavisi son çare olarak düşünülmelidir.

Hiperaktivite bozukluğu yaş ilerledikçe zamanla azalabilmektedir. Ancak kendiliğinden geçmez. Hatta genellikle yetişkinlik döneminde tekrar ortaya çıkar. Çocuklukta tedavi edilmediğinde ilerleyen yaşlarda kişide farklı ikincil sorunlar gelişebilir. Bu sorunları;

  • İş yaşamında başarısızlıklar,
  • Sosyal ilişkilerde problemler,
  • Depresyon,
  • Özgüven eksikliği,
  • Kişilik bozukluğu,
  • Davranış bozukluğu,
  • Alkol ve madde bağımlılığı,

şeklinde sıralamak mümkündür. Bu nedenle mutlaka küçük yaşlarda tedavi için profesyonel destek alınmalıdır.

Hiperaktif Çocukları Olan Aileler için Öneriler

Çocuğu hiperaktif olan anne babalar bu durum nedeniyle oldukça endişeli olabiliyor. Aileler en çok “çocuğum hiperaktif, ona nasıl davranmalıyım?”, “hiperaktif olan çocuğumun beni dinlemesini nasıl sağlarım?” şeklinde sorular yöneltiyor. Öncelikle hiperaktivitenin doğru yaklaşımlarla kontrol altına alınabildiği, bu konuda ailelerin profesyonel yardım almaktan çekinmemesi gerektiği unutulmamalıdır.

Çocuğunuz hiperaktifse aşağıdaki önerileri uygulamanız faydalı olabilir:

  • Hastalık hakkında bilgi sahibi olmaya özen gösterin.
  • Çocuğunuzun enerjisini atabileceği etkinlikler bulun ve onları bu etkinliklere yönlendirmeye çalışın.
  • Öğretmeni ile iletişim halinde olun ve durumunu anlatın.
  • Öğretmenin çocuğun başarılı olduğu alanları keşfetmesi ve çocuğu bu yönde desteklemesi de oldukça faydalı olacaktır.
  • Aile içinde net kurallar belirleyin ve onları yazılı hale getirin. Bu kuralların esnetilemez olması çok önemlidir.
  • Hoşgörülü ve sabırlı olun.
  • Olumsuz davranışlara değil olumlu davranışlara odaklanın. Çocuğunuzun olumlu davranışlarını gerekli ölçüde ödüllendirebilir ve onu bu davranışları konusunda cesaretlendirebilirsiniz.
  • Çocuğunuzla konuşup öğüt vermekten kaçının. Sürekli öğüt vermeniz onu öfkelendirebilir. Bunun yerine olumlu davranışları konusunda geribildirim verin, onu takdir ettiğinizi hissettirin ve bu davranışlardan mutlu olduğunuzu ona belli edin.
  • Profesyonel destek alın. Uzman ile düzenli olarak iletişim halinde kalın.